Tâm Tình Với Hòa Thượng Tâm Thanh
TÂM TÌNH
Với Hòa thượng TÂM THANH
Thầy đã tịch rồi ư ?
Sao vội xa rời huynh đệ ?
Phật sự còn ngổn ngang
Thất chúng bàng hoàng sững sốt
Môn đồ còn khờ dại
Buồn thương tiếc nuối vô vàn
Đời người đã lật qua trang
Pháp lữ hai hàng tiễn biệt
Vẫn biết,
Nhân gian là cảnh
Tịnh độ là quê,
Sống thì ta ở
Thác ta trở về.
Nay thầy đã đi về trước
Tây phương mây nước đón chào
Tôi còn ở lại nơi đây
Ta Bà nước non còn giữ
Vĩnh Minh vắng bóng thầy
Sắp nhỏ không nơi nương tựa
Phật Ân tôi hiện diện
Vui buồn chia sẻ cùng ai ?
Lâm Đồng tình nghĩa không phai
Đồng Nai trước sau như nhất
Còn đâu nữa mỗi lần nghe điện thoại
“Minh Tâm ơi, thằng lé gọi đây
Thâm tình ông đưa má ra đây
Cắn một miếng cho say tình Pháp lữ”
“Cắn nhè nhẹ cắn đau ta cắn lại
Lé gặp lùn, hai đứa, đứa mô hơn”
Thầy Tâm Thanh ơi,
Bạn thì nhiều mà ít kẻ keo sơn
Thương đã hiếm, mà hiểu nhau càng hiếm
Ta thắp đuốc giữa ban ngày tìm bạn
Đêm nhìn trăng,
Đón gió
Đếm sao trời
Nghề giảng sư trải bụng với đời
Ta tâm đắc và nguyện lòng với Phật
Đa tài thầy dị tướng
Phú Lâu Na đâu ngại đa bào
Giảng Sư đoàn, Viện Hóa Đạo
Còn bao người ! Sao thầy vội ra đi
Kỷ niệm xưa, từng nét – chữ từ bi
Hương đạo hạnh
Hương thiền
Hương giải thoát
Thương quá !
Tiếc quá !
Một thạch trụ Tăng già đã khuất
Một vừng mây, một đại thọ đâu còn
Đạo tình này xin gói trọn lòng son
Bầu tâm sự nước non cùng nhau gánh
Trời Đại Ninh hôm nay lành lạnh
Đất Lâm Đồng sương phủ kín rừng thông
Mặc sự đời – ai tội – ai công
Sương sớm
Nắng chiều
Vang vọng tiếng chuông triêu mộ
Thầy Tâm Thanh ơi,
Sông Thu Bồn xứ Quảng
Từ đây vắng tiếng Lăng già
Phố Bảy Hiền đô thành
Ký ức âm ba Bát Nhã
Và hôm nay,
Gia đình Phật tử Việt Nam
Mất mái ấm che mưa đỡ nắng
Rồi ngày mai,
Việc đời việc Đạo còn nhiều
Kẻ còn lại gánh sao cho nổi
Thôi thì,
Ơn Tam Bảo đã trọn tình một kiếp
Nghĩa đệ huynh sau trước chẳng phai mờ
Mượn ngôn từ tôi viết mấy vần thơ
Nhờ trăng gió gửi đến thầy tâm sự
Chấp tay lại, hướng lên Đức Điều Ngự
Cầu mong Thầy chín phẩm hóa sanh.
Nam Mô A Di Đà Phật
Đại Ninh, ngày nhập quan Thầy
14 tháng 2 năm Giáp Thân
BÀI NÓI CHUYỆN
Của thầy Minh Tâm
Nhân lễ Tiểu Tường (01 năm)
Hòa thượng THÍCH TÂM THANH
(Phật tử Tâm Kim chép ra từ băng nhựa)
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Khi ở trên phương trượng tôi nghe xướng ngôn hướng dẫn các Phật tử và thỉnh chư Tôn Đức đảnh lễ và ra tại tháp để tưởng nhớ công hạnh của Hòa thượng Tâm Thanh, tức cảnh sanh tình, tôi viết mấy hàng để nhớ thầy Tâm Thanh trước khi vào đạo tràng. Bây giờ, tôi hướng lên thầy Tâm Thanh, tôi gọi tên thầy với mấy dòng nầy:
Thầy Tâm Thanh ơi!
Kiếp xưa ắt có nhân duyên.
Nếu không sao được đồng thuyền đồng tu.
Nay thầy đi tôi ở,
Tây phương thầy quảy dép vân du
Ta Bà tôi nặng gánh, giữa sương mù
Trong hoàn cảnh Phật nhất xích, Ma nhất trượng.
Bốn phương tám hướng ma chướng bủa vây
Ba trăm sáu mươi lăm ngày thầy vắng bóng
Một giấc mộng giữa cõi đời, đầy mộng
Một bài thơ và nó chỉ là thơ.
Chỉ có thầy, có tôi,
Có những Pháp lữ đồng chí hướng
Mới thấy nhau, thương nhau và hiểu được lòng nhau
Ta lắng lòng hòa cùng nhịp thở
Với hương cau, hương bưởi, hương quê, hương đạo hạnh
Và trăm hương giải thoát
Thầy an trú ở nơi miền Cực Lạc
Tôi cũng tìm an lạc giữa trần gian
Và hôm nay
Tôi thay thầy tâm sự với đạo tràng,
Với Phật tử với đồng hàng Pháp lữ
Tôi mời thầy hiển hiện để cùng cười,
Cười giữa rừng núi Đại Ninh,
Cười thật to giữa tu viện Vĩnh Minh.
Lá xào xạc, trăng treo, trời lộng gió,
Để hát lên câu có không, không có.
Để tâm hồn hòa nhịp với hư vô.
Phải không thầy, Pháp lữ Tâm Thanh.
Trong thời gian 10 phút, tôi nhớ thầy Tâm Thanh, tôi tâm sự với thầy, trước khi tâm sự với toàn thể. Tôi đọc bài thơ nầy, để xin phép thầy Tâm Thanh, thay thầy tâm sự với đạo tràng. Tôi gởi lời thăm hỏi đến tất cả Phật tử dù quen hay lạ, đã từng đặt chân đến rừng Đại Ninh nầy, đã đến để nghe thầy Tâm Thanh diễn giảng, một lời chào hỏi, một lời thăm viếng, bây giờ những Phật tử đó có đến đây hay không, khi không còn hình bóng của thầy Tâm Thanh nữa, thì tôi cũng mong quý vị tìm trong ký ức của mình, để tưởng nhớ hình bóng vị ân sư đã ít nhiều trao truyền cho mình dù nửa chữ, một chữ của chánh pháp, vì “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” (nửa chữ cũng thầy, một chữ cũng thầy), thì chắc chắn những vị đã ít nhiều hấp thụ được lời dạy, nhớ hình bóng của Hòa thượng Tâm Thanh, bằng xương, bằng thịt, chứ không vắng bóng trong ký ức, trong tâm linh của toàn thể quý vị. Đồng thời, tôi cũng xin được cám ơn và thăm hỏi tất cả đồng bào Phật tử hay không Phật tử, đồng bào có tôn giáo hay không tôn giáo, đồng bào theo các tôn giáo khác, có một niềm đau nào đó, có sự tiếc nuối nào đó với Hòa thượng Tâm Thanh, tôi xin cám ơn và chúc quý vị đầy đủ sức khỏe để giữ cho được tình làng, nghĩa xóm, trong tinh thần: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương. Người trong một nước phải thương nhau cùng”, “Bầu ơi thương lấy bí cùng. Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”, “Một con ngựa đau cả tàu nhịn cỏ”. Sự vắng bóng của thầy Tâm Thanh, một bậc tôn túc của địa phương tại đây, một năm qua, chắc chắn để cho chúng ta suy gẫm lại, cái vô thường của trần thế, suy gẫm lại cuộc sống, biết trân trọng khi chúng ta còn gặp mặt nhau, để biết quý khi chúng ta còn thấy được nhau, để thấy cái giờ phút chúng ta quen nhau, biết nhau, sách tấn nhau là rất quý, chưa nói đến sự thương yêu nhau, đùm bọc nhau thì nỗi đau ly biệt, nỗi đau mà tất cả mọi người cùng hứng chịu. Tôi xin cám ơn và tán thán tấm chân tình. Bởi lẽ tất cả mọi Phật tử có đạo tâm, đạo tình và đạo hạnh mới thể hiện được đời sống có ý nghĩa của mình. Và đặc biệt, tôi nhờ các anh huynh trưởng GĐPT nhắn gởi lại với tất cả các em Oanh vũ, Thiếu nam, Thiếu nữ của Lâm Đồng nói riêng và GĐPT Việt Nam nói chung… Vì các em ở xa, hoặc không có điều kiện, không may mắn để được nghe thầy Tâm Thanh dạy dỗ, nhắc nhở, thương yêu. Nhưng với trách nhiệm của một vị Cố vấn Giáo hạnh Trung ương GĐPT/VN, thì chắc chắn các em cũng từng nghe đến, biết đến, và tờ Sen Trắng số 1 cũng đã đăng hình ảnh thầy Tâm Thanh lên trang bìa, qua hình bóng đó, cũng gặp được những gì cao đẹp nhất mà GĐPT/VN đã trân trọng gởi đến toàn thể huynh trưởng và đoàn sinh khắp nước, không những trên đất nước Việt Nam mà còn khắp cả năm châu bốn biển nữa.
Bây giờ, thưa với toàn thể Phật tử, chúng ta tưởng nhớ thầy Tâm Thanh sau một năm vắng bóng, tôi thay mặt thầy Tâm Thanh nói với toàn thể Phật tử, hình bóng của tôi đang ngồi trước mặt quý vị đây là hình bóng của thầy Tâm Thanh, bởi lẽ anh em chúng tôi đồng tu, đồng học, đồng chí hướng, đồng mục đích dù người còn kẻ mất, lý tưởng và đời sống của thầy vẫn hiện diện trong đạo tràng nầy. Thầy Tâm Thanh với chúng tôi, sinh ra trong một hoàn cảnh như nhau, đều chung cảnh đất nước loạn ly, chiến tranh dai dẳng, đạo Phật của Việt Nam phải hứng chịu cùng với dân tộc trong hoàn cảnh khổ đau đó. Đạo Phật Việt Nam đã chia xẻ cùng dân tộc tất cả vui buồn, sướng khổ, thịnh suy. Cho nên, đất nước Việt Nam đau khổ, thì Phật giáo Việt Nam cũng đau khổ, đất nuớc Việt Nam vinh quang, thì Phật giáo Việt Nam cùng vinh quang. Vì ai cũng biết Phật giáo và dân tộc Việt Nam tuy hai mà một.
“Việt Nam là Phật giáo
Phật giáo là Việt Nam
Ngàn năm xương thịt nối liền
Tình sông nghĩa biển mối duyên mặn nồng”
Những câu ca dao tục ngữ mọi người nói ra đều chứa đựng tinh thần đó:
“Cho tôi lập miễu thờ vua
Xây lăng thờ mẹ, xây chùa thờ cha”
“Rủ nhau xuống biển bắt cua
Lên non gánh củi, vào chùa nghe kinh”
“Tiếng chuông thức tỉnh người lánh dữ
Hồi mõ khuyên răn kẻ làm lành”
“Mái chùa che chở hồn dân tộc
Nếp sống muôn đời của tổ tông”
Tinh thần đạo Phật đã ăn sâu vào xương tủy, vào hơi thở, vào mọi sự sinh hoạt, để nền văn hóa Phật giáo kết chặt với nền văn hóa Việt Nam, tạo cho người Việt Nam ta sống có tình có nghĩa, có thủy có chung, cái tinh thần đó, đạo Phật và Việt Nam đã gắn chặt với nhau như hình với bóng, như nước với sữa, không ai có thể chia cắt ra được và lịch sử Việt Nam đã chứng minh điều đó.
“Dù ai nói ngả nói nghiêng
Ta đây vẫn vững như kiềng ba chân”
Đó là tinh thần Phật giáo, tinh thần Việt Nam hấp thụ văn hóa Phật giáo để toàn thể Phật tử hôm nay quy tụ tại tu viện Vĩnh Minh này cử hành lễ Tiểu Tường thầy Tâm Thanh, tôi nghĩ rằng, đó cũng là tinh thần Phật giáo và dân tộc Việt Nam. Tinh thần biết ghi ơn, đền ơn, việc làm hôm nay của toàn thể Phật tử xuất giavà tại gia, chắc chắn trên có Tam Bảo chứng minh, dưới có hồn thiêng đất nước gia hộ và Giác linh của thầy Tâm Thanh cũng mỉm cười, thấy rằng con cháu hậu duệ của người không đến nỗi vô tình bạc nghĩa, không đến nỗi ăn trái không nhớ kẻ trồng cây.
“Cơm ai mà sống
Giống ai mà nên”
Qua một năm thầy vắng bóng mà con cháu xuất gia, tại gia, kể cả những Pháp lữ chúng tôi cũng tưởng nhớ đến thầy. Và ngày mai này, cái tinh thần đó sẽ thể hiện trọn vẹn. Thầy Tâm Thanh và chúng tôi sinh ra trong một hoàn cảnh, muốn thể hiện tinh thần yêu nước không dễ, muốn thể hiện tinh thần mến đạo không dễ, phải đòi hỏi những con người kiên cường bất khuất, dũng cảm hy sinh. Thể hiện được tinh thần thương dân tha thiết, mới chống chèo vượt qua sóng gió, mới thể hiện được lý tưởng tâm linh của mình, trước làn tên mũi đạn, trước sự khuấy phá của ma quân, trước sự đàn áp của thực dân, trước sự gieo rắc đau khổ của những người không cùng lý tưởng. Thầy Tâm Thanh sinh ra trong môi trường như thế nhưng nhờ lớn lên trong gia đình Nho học, có truyền thống “giấy rách vẫn giữ lấy lề”, một truyền thống đạo đức, biết sống, với một nghệ thuật sống khá cao, mới đào tạo nên con người như Hòa thượng Tâm Thanh. Nói điều nầy, tôi cũng xin vọng hướng đến xứ Quảng Nam, để đảnh lễ các vị tôn túc, đảnh lễ các bậc tiền bối, niệm ân thân phụ và thân mẫu của Hòa thượng Tâm Thanh, cùng các Pháp lữ, bà con dòng họ nội ngoại của thầy, đã tạo nên con người như thầy Tâm Thanh.
Thưa toàn thể quý đạo hữu, hoàn cảnh lúc bấy giờ mà có con người yêu nước, thương dân, yêu đời, mến đạo như thầy Tâm Thanh không phải dễ có, thầy Tâm Thanh được ông bà cụ nuôi nấng, dạy dỗ, rèn luyện nền Nho học và Phật học để rồi thầy Tâm Thanh có cái chí bất khuất và kiên cường, và may mắn hơn nữa khi lớn lên, thầy được sinh hoạt với GĐPT/VN. GĐPT/VN có một chiều dài lịch sử, với đất nước Việt Nam trên 60 năm. GĐPT/VN đã đào tạo biết bao huynh trưởng là đoàn sinh xứng danh là con cháu, là hậu duệ đã phục vụ trong Giáo hội. GĐPT/VN cũng đào tạo biết bao huynh trưởng, đoàn sinh xuất gia thành danh và trở thành những bậc rường cột của Giáo hội. Chúng tôi gặp thầy Tâm Thanh ở đó. Là huynh trưởng thì hết lòng phục vụ lý tưởng và tổ chức, từ lúc đi sinh hoạt được nhận vào đoàn, được phát nguyện đeo Hoa Sen, được học qua các trại huấn luyện huynh trưởng, được thọ cấp, nhận lãnh trách nhiệm. Lý tưởng GĐPT ăn sâu vào xương tủy của chúng tôi. Cho nên, khi xuất gia rồi thầy Tâm Thanh vẫn là một cựu huynh trưởng, là Cố vấn Giáo lý cho các đơn vị, Cố vấn cho BHD Trung Ương, cho đến khi nhắm mắt về với Phật. Lý tưởng Áo Lam của thầy Tâm Thanh không hề xói mòn, vẫn nguyên vẹn, rắn chắc như kim cương, sáng chói như ngọc lưu ly, đẹp như ngọc vô tận ý, như vậy thầy Tâm Thanh, suốt cuộc đời bảy mươi mấy năm, quả là xứng đáng làm gương cho huynh trưởng, đoàn sinh và những vị xuất thân từ GĐPT. Mãi mãi với GĐPT/VN đến hơi thở cuối cùng. Chỉ chừng đó không thôi, đủ làm gương sáng cho tất cả anh em GĐPT. Vì khi phát nguyện vào đoàn hay khi đeo Hoa Sen chưa phải là tu sĩ, đã biết là Hoa Sen Trắng tượng trưng cho 5 hạnh qua 5 cánh trên (Trí tuệ – Hỷ xả – Tinh tấn – Thanh tịnh – Từ bi), 3 cánh dưới là trung thành với Phật Pháp Tăng là Tam Bảo. Khi Thầy Tâm Thanh được ở trong hàng ngũ Tăng bảo, thầy đã trung thành không những cả Pháp bảo, mà cả Tăng bảo, đời sống thầy quả là một gương sáng. Thầy ý thức được sống giữa thế nhân cần phải giải thoát, phải có một cuộc sống cao đẹp hơn. Thầy Tâm Thanh đã xuất gia theo Phật, được các vị bổn sư truyền dạy, làm lễ thế phát cho xuất gia, cho thọ giới. Thầy Tâm Thanh tâm sự với chúng tôi rằng: “Trong thời gian hành điệu, có những lúc bị bổn sư phạt (một cái lỗi rất nhỏ là ham ngủ không quét sân chùa, bổn sư khi về thấy không sạch, vì tuổi trẻ ham chơi, ăn nhiều ngủ lắm, ý thức chưa rõ, bổn phận chưa tròn). Ba ngày đêm nằm dưới chân Thầy để nhận tội”, điều đó thầy Tâm Thanh đã từng tâm sự với chúng tôi, thế mà bây giờ, có những người Phật tử xuất gia hay tại gia sống theo bản ngã của mình, Bổn Sư mới nói nặng một lời là xây lưng trở mặt. Bổn sư chỉ la một tiếng thế là bỏ chùa ra đi, thì làm sao có đạo nghiệp, làm sao để vững vàng, tôi nói ở đây là nói tình cảnh chung chứ không nói riêng ai, nhưng đó là nỗi đau của tất cả chúng ta. Đời sống xuất gia của thầy Tâm Thanh khi được bổn sư cho thọ giới thầy đã sống, tôi không dám ca ngợi, tán thán hay khen chê, vì những thứ đó đối với thầy Tâm Thanh hoàn toàn vô nghĩa, nhưng tôi tin tưởng tuyệt đối rằng, thầy Tâm Thanh đã sống với cuộc đời này đầu đội trời, chân đạp đất, nhìn Phật không hổ, nhìn đệ tử không thẹn, nhìn thấy Thầy Tổ cảm thấy hãnh diện là các bậc xuất trần thượng sĩ nối gót Thầy Tổ, nối chí tông môn. Vậy thì nhờ đâu thầy Tâm Thanh có những căn bản như thế. Tôi xin thay thầy Tâm Thanh để cảm ơn GĐPT/VN, và ngay cả bản thân tôi, tôi cũng cảm ơn GĐPT/VN, đã đào tạo, đã rèn luyện chúng tôi, bây giờ đã xuất gia, nhưng tôi vẫn luôn luôn coi tổ chức GĐPT là một tổ chức vô cùng trong sáng, một tổ chức vô cùng cần thiết, một tổ chức cần phải duy trì và phải phát triển. Ở đây, tôi xin thưa với các anh chị hiện diện, các anh các chị là đệ tử hay học trò của thầy Tâm Thanh, các anh các chị nối chí cụ Lê Đình Thám, các anh các chị là đàn em của chị Hoàng Thị Kim Cúc, của Nguyễn Khắc Từ, của Ngô Văn Mão, của Lương Hoàng Chuẩn, của các Thánh tử đạo, của Phan Duy Trinh, của Nguyễn Thị Vân, của Đào Thị Yến Phi. Bây giờ các anh các chị phục vụ cho GĐPT/VN, không khó khăn bằng chúng tôi trong thuở ban đầu, dù có khó khăn trong chế độ mà người Việt Nam cai quản người Việt Nam, còn chúng tôi sinh ra và lớn lên trong một chế độ mà người ngoại quốc cai quản người Việt Nam. Thế mà chúng tôi cũng vượt qua tất cả để duy trì và hoàn chỉnh tổ chức. Thầy Tâm Thanh xuất gia và sinh hoạt khi phong trào Phật giáo vận động lên cao, thầy đã bảo vệ lý tưởng của mình và làm tất cả mọi việc của người con Phật khi đạo pháp lâm nguy, khi đất nước gian khó, khi mọi người đem xương máu ra để bảo vệ cho lý tưởng tâm linh của mình, bảo vệ cho đất nước được tồn tại. Còn các anh các chị bây giờ mặc dù khó khăn, tôi thừa nhận sự khó khăn của anh chị khá nhiều, nhưng chưa đến nỗi như chúng tôi và thầy Tâm Thanh đã gặp, tôi mong rằng các anh các chị huynh trưởng phải biết nhìn quá khứ để noi gương, gương sáng Thánh tử đạo Phan Duy Trinh nằm lăn lộn trên vũng máu chết một cách tức tưởi, gương sáng của Nguyễn Thị Vân nằm trên băng ca có mấy lít xăng không đủ chết đã kêu lên: “Thầy ơi, con cầu nguyện cho Phật pháp trường tồn, cho đất nước phồn vinh, còn thân con không đáng kể”, chắp tay niệm Phật không một tiếng rên la. Tinh thần GĐPT đã rèn luyện nên con người như thế, bây giờ các anh các chị đã hy sinh một phần nào như Phan Duy Trinh hay Nguyễn Thị Vân, Đào Thị Yến Phi chưa? Thế mà, người ta mới nộ một tiếng đã rút lui, mới dọa một tiếng lo đi trốn, tôi nghĩ rằng các anh các chị phải cố gắng hơn, nỗ lực hơn… phải thể hiện được cái khí phách của người con Phật, thể hiện được cái tính kiên cường của dân tộc Việt Nam, anh hùng bất khuất, “Gia bần tri hiếu tử – Quốc loạn thức trung thần”, nhà nghèo mới biết con hiếu, nước loạn mới biết tôi trung. Các anh các chị có chịu đựng nhiều đấy, nhưng chưa đáng là bao, các anh các chị có hy sinh đó, nhưng chưa thấm vào đâu, so với các bậc tiền bối. Tôi xin hồi hướng công đức quý anh chị lên Tam Bảo chứng minh và gia hộ cho các anh các chị và đoàn sinh GĐPT/VN được chân cứng đá mềm, tín tâm thật kiên cố để giữ vững tổ chức, dù gặp bao sóng gió các anh chị vẫn sống với lời phát nguyện “lý tưởng chúng con vẫn tôn thờ”. Lời hát đã thấm vào tim vào phổi, phải đem lý tưởng vào tim vào phổi của mình, màu Áo Lam. Màu cờ sắc áo đó phải thể hiện bằng cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của mỗi một huynh trưởng, đưa chân lên để bước, nhớ mình là huynh trưởng, là đoàn viên GĐPT, mở miệng ra mà nói, nhớ mình là huynh trưởng, là đoàn viên GĐPT. Bưng cơm lên ăn nhớ mình là con dân nước Việt Nam oai hùng, bưng ly nước lên uống nhớ mình là hậu duệ PGVN, có như thế mới xứng danh GĐPT dâng tấm lòng thành lên Hòa thượng Tâm Thanh và các bậc tiền bối.
Thưa các anh chị cùng như toàn thể tang môn hiếu quyến, tôi nhắc đến cuộc đời của thầy Tâm Thanh, là tôi muốn nói đến lập trường của thầy Tâm Thanh, khi thầy chưa xuất gia, đang là một huynh trưởng, và khi đã xuất gia rồi, đóng vai trò là người con Phật thọ Sa di 10 giới, rồi tu học, thọ Tỳ kheo giới, khi lên đến ngôi vị Thượng tọa, Hòa thượng, cho đến khi nhắm mắt về cõi Phật, lập trường của thầy trước sau không thay đổi, thầy giữ vững lập trường. Còn người gió chiều nào ngả theo chiều đó, thì rõ ràng là con người thời cơ chủ nghĩa, mà thời cơ chủ nghĩa thì ở đời này, thế gian này không có gì kém cõi bằng.
Một năm qua, đến đây đảnh lễ Giác linh thầy, trước hết tôi đảnh lễ lập trường của thầy, các anh các chị phải nhìn rõ lập trường đó mà theo, nếu không có lập trường, thì tôi không biết người đó sống như thế nào nữa. Nhờ có lập trường mà thầy đã xây dựng đạo nghiệp của mình, về hình tướng, nào là xây dựng chùa Bảy Hiền. Rồi về quê xây dựng chùa Ba Phong, xây dựng Vĩnh Minh thiền viện này. Chùa to Phật lớn, công nghiệp của thầy, tâm huyết của thầy để vào đó, nhưng xin thưa quí vị, đạo nghiệp đó chỉ là hình tướng. Nếu như thầy Tâm Thanh cũng như đệ tử của Thầy không thổi vào nơi chùa Bảy Hiền một sinh khí Phật giáo, không thổi vào chùa Ba Phong một sinh hoạt đúng tinh thần Phật giáo, không thổi vào Vĩnh Minh một cái hồn của Phật giáo, thì cũng chỉ là xi măng – sắt đá không hơn không kém. Thầy xây dựng đạo nghiệp không phải bằng chùa to Phật lớn. Thầy đã thổi vào chỗ mình xây dựng nên đó có một cái hồn, có sinh khí Phật giáo. Thầy Tâm Thanh mất đi rồi. Thầy không trụ trì nơi Bảy Hiền, nhưng thầy Tâm Thanh xây dựng chính nơi đây có sinh khí Phật giáo, rồi thầy lên ở Đại Ninh, sinh khí đó vẫn tỏa sáng để hướng dẫn cho hết cả dân chúng Bảy Hiền, thầy hướng về quê để xây dựng chùa Ba Phong, ở nơi đó các đạo hữu vẫn lui tới sinh hoạt, dù không có thầy, phải chăng thầy Tâm Thanh đã thổi vào đó một cái hồn và bây giờ Vĩnh Minh tu viện này cũng thế, nếu ở đây mà Tăng tục sinh hoạt đúng tinh thần của thầy Tâm Thanh, thì thầy vẫn tồn tại mãi mãi với chúng ta. Còn để nó biến thái qua một hình thái khác, thì chính chúng ta phản bội lại thầy Tâm Thanh và nhất là số đệ tử xuất gia và đệ tử tại gia của thầy Tâm Thanh.
Newton đã nói, chỉ cần hai người cùng nhìn về một hướng thì có thể làm cho quả địa cầu ngừng quay. Thầy Tâm Thanh có mấy chục đệ tử xuất gia, Tăng cũng như Ni, tôi muốn nói rằng quý vị có nhìn về một hướng hay không? Đệ tử thầy trong tình huynh đệ có nhìn về cùng một mục đích Thầy Tổ mình đã vạch hay không? Điều đó tôi muốn nói, nếu nhìn về một hướng thầy Tâm Thanh sẽ mỉm cười và chúng tôi tán thán, còn như quý vị mỗi người nhìn ra mỗi hướng, thì chắc chắn thầy Tâm Thanh sẽ không vui và chúng tôi nhìn tu viện Vĩnh Minh bằng cặp mắt khác. Đệ tử tại gia trước đây đã đến quy y, tu Bát quán trai đến nghe thầy Tâm Thanh giảng, quý vị có xứng danh là người đệ tử tại gia biết hộ trì chánh pháp, bảo vệ chánh pháp, tu học theo chánh pháp hay không? Thầy Tâm Thanh truyền lại cho toàn thể quý vị có ba bổn phận rõ rệt, đó là tự tu học chánh pháp, sự cố gắng nỗ lực để hoằng truyền chánh pháp và sự tận tâm để bảo vệ chánh pháp. Muốn như vậy thì Tăng ra Tăng, tục ra tục, cư sĩ có thọ trì ngũ giới “sát đạo dâm vọng tửu”, xuất gia có mấy trăm giới, Sa di có 10 giới. Đó là chí nguyện thầy Tâm Thanh khi lập nên chùa và tu viện, không phải nhìn vào cái con rồng đỏ đỏ, xanh xanh hay nhìn vào cái hội trường rộng đẹp, nhưng sinh hoạt không đúng chánh pháp, đó là điều chắc chắn, cho nên lễ Tiểu Tường hôm nay của thầy Tâm Thanh tôi muốn toàn thể quý vị xuất gia cũng như tại gia đã từng nhận cái ân đức của thầy Tâm Thanh phải rọi chiếu lại bản tâm, bản tánh của mình, để tất cả mọi người nhìn vào một hướng, thì cả vũ trụ ngừng xoay, cả tam thiên đại thiên thế giới ngừng xoay và tập trung vào một điểm. Vậy xin thưa quý Phật tử, đạo nghiệp của thầy Tâm Thanh như thế, lập trường của thầy như thế. Thầy là giám đốc một ngôi trường, nghĩa là một giáo viên trên giáo viên, thầy là một nhà mô phạm, trên nhà mô phạm. Vì là một tu sĩ ra làm giáo dục thì quý vị cứ biết rồi, chúng tôi cũng thế. Từ Huế vào Đà Nẵng, vào Nha Trang, vào Tuy Hòa, vào Phan Rang, vào Phan Thiết, vào đến Sài Gòn, chúng tôi cùng sinh hoạt với thầy Tâm Thanh không những trong giảng sư đoàn của Viện Hóa Đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất, tôi sinh hoạt với thầy Tâm Thanh trong Tổng vụ Giáo dục, bấy giờ do Hòa thượng Thích Minh Châu làm Tổng vụ Trưởng. Do đó, anh em chúng tôi có sự thông cảm rất lớn, không những là tu sĩ mà còn là giáo viên nữa, không phải là giáo viên bình thường, mà là giáo viên điều khiển nhiều ngôi trường và cũng vì bảo vệ những ngôi trường đó, mà đến năm 1975, được tặng năm năm một tháng mười ngày vào trại cải tạo, nhưng chúng tôi vẫn cảm thấy hãnh diện và sung sướng với bổn phận của mình, không nói dóc, họ giữ tôi ba năm không có lý do, họ cho tôi về, tôi nói ở trong ni dễ tu hơn, mà tôi cũng đã viết ra điều đó, người tu sĩ không giết người cướp của đốt nhà mà vẫn vô ở tù. Tôi dám tự hào một điều là tôi không dính đến chính trị chính em gì cả, nên tôi thấy thoải mái với nghiệp dĩ của mình. Và tôi cảm ơn họ vì chữ TÙ đi với chữ TU một vần thoải mái lắm, mà họ cũng đã giỡn với tôi cho nên ba năm cho về, tôi không về, họ nói không chịu về thôi mần thêm hai năm nữa. Hai năm nữa cho về, cũng không chịu về, thêm một tháng nữa cũng xong xem như nhập thất, vì vô trong đó muốn ăn nữa cũng không có mà ăn, muốn đi chơi, đi chơi cũng không được. Xin thưa quý vị là chúng tôi gặp nhau ở điểm đó, cho nên lập trường thầy Tâm Thanh, tôi xin toàn thể hãy noi gương thầy. Ở đây, xin cùng quý Phật tử, tôi xin vọng hướng lên phương trượng để đảnh lễ Hòa thượng Chơn Ngộ, năm ngoái tôi giảng trong lễ tang, tôi đã vô cùng cảm động thấy Hòa thượng đã 91 tuổi lặn lội từ Quảng Nam vào đây, đến bên kim quan huynh đệ của mình rờ áo quan mà gọi “Tâm Thanh ơi!”. Chỉ ba tiếng “Tâm Thanh ơi!” nó thắm thiết làm sao! Trong tình huynh đệ, một vị Hòa thượng 91 tuổi, đến bây giờ Tiểu Tường, Ngài cũng lặn lội vào đây. Tôi đến đây đã có mặt Ngài, tôi rất xúc động. Tôi xin hướng lên phương trượng đảnh lễ Ngài. Vậy thì, sự giáo dục của Thầy Tổ bổn sư của thầy Tâm Thanh với Hòa thượng Chơn Ngộ, các Ngài rèn luyện, dạy dỗ, đào luyện để tình huynh đệ nó thắm thiết đến mức đó, chung thủy đến mức đó, bây giờ, thầy Nguyên Hiền, thầy Nguyên Chánh, các thầy khác nối chí của thầy Tâm Thanh, có thương nhau như thầy Chơn Ngộ với thầy Tâm Thanh không? Đến khi thầy Nguyên Hiền 70 tuổi nằm xuống, thầy Nguyên Chánh hay đệ tử đến rờ cái quan tài mà nói “Anh Nguyên Hiền ơi!” như Hòa thượng Chơn Ngộ không? Tôi muốn nhắc từ đó, để thấy được phong cách dạy dỗ của Thầy Tổ chúng ta. Bây giờ ngoài xã hội đạo đức bị xói mòn, cuộc sống bị phân hóa, tuổi trẻ vọng ngoại hấp thụ nền văn hóa Tây phương quên đi gốc rễ, quên đi nét đẹp nhất của lối sống tình nghĩa Việt Nam.
Cách đây mấy ngày, tôi đến dự lễ với Hòa thượng chùa Phi Lai, năm nay Ngài 90 tuổi, tôi không cầm được nước mắt khi thấy Ngài bước ra tay run run cầm micro để thưa với tất cả Tăng Ni đã từng cọng tác với Ngài, từng làm việc với Ngài để xây dựng đạo nghiệp, bây giờ tấn tốc vô thường, không biết khi nào nhắm mắt về với Phật, cho nên Ngài mời tất cả Pháp lữ, người lớn kẻ nhỏ đến tại chùa Phi Lai để Hòa thượng đảnh lễ và nói lời cám ơn vì chưa biết lúc nào Ngài về với Phật. Sợ vô thường, không nói được lời chia tay với Pháp lữ cho nên xin chia tay hôm nay. Mời tất cả Pháp lữ đến nói lời chia tay đó, đệ tử quỳ xuống khóc lóc, mặc dầu Ngài vẫn còn khỏe, Ngài vẫn mỉm cười, bởi có sanh thì có tử, phải làm cho trọn vẹn. Hình bóng của Hòa thượng Diệu Tâm chia tay với Pháp lữ khi 90 tuổi đúng ngày mồng 8 cách mấy ngày và hình ảnh Hòa thượng Chơn Ngộ trước mắt chúng ta. Lớp Tăng Ni trẻ sau này sống như thế nào, khoan nói đến Pháp lữ, tình huynh đệ như Ngài Chơn Ngộ với thầy Tâm Thanh. Tình Pháp lữ như chúng tôi và Hòa thượng chùa Phi Lai, thử hỏi còn được mấy người, mấy ai được cái tinh thần đó để làm cho đạo pháp hưng long, làm cho Tăng già hòa hợp!
Do đó, xin thưa quý vị cả tháng nay tôi bịnh, mà ngày nào khỏi đi giảng đâu, tôi nghĩ rằng, nếu có duyên dù có chết tôi cũng đi giảng, giảng xong thì ho sặc sụa, nằm nghẻo ra mà cười, thật thoải mái, nhưng có cái lạ là khi giảng thì ít ho.
Tấn tốc vô thường, quý vị phải biết trân quý thân này khi còn hít vô thở ra biết mình còn sống. Chỉ 5 phút đồng hồ trên cả trăm ngàn người nhắm mắt một cách đau khổ, 5 phút đồng hồ bao nhiêu sự nghiệp, nhà lầu xe hơi, đều cuốn ra biển cả, hình ảnh đó nó thể hiện tính vô thường, thế sao chúng ta không nhìn hình ảnh đó mà tấn tu đạo nghiệp, xây dựng cuộc sống của mình, mà hơn thua tranh giành, mà đố kỵ, mà danh mà lợi, mà bò mà lết, mà xin mà xỏ cái danh lợi không đáng ba xu. Tại sao vậy? Phật tử đâu có tư cách như thế, huynh trưởng quay lưng trở mặc với tổ chức, chỉ vì cái chức, cái cấp, có cấp mới phục vụ, không có cấp không phải là Phật tử à! Phục vụ đâu mà nó tệ quá vậy, cấp hay không có cấp, mình vẫn làm hết bổn phận người huynh trưởng, có tấn phong Thượng tọa, hay Hòa thượng không đi nữa, mình vẫn là kẻ xuất gia con Phật, đầu đội trời, chân đạp đất, “Tỳ kheo bất bái quân vương”, con đường giải thoát mới là con đường chính đáng, Tỳ kheo phải đi tấn phong là việc thế gian, ai ưng tấn thì tấn, không tấn thì thôi. Hồi nãy, có Phật tử gọi tôi là Hòa thượng tôi mắc cở, tôi cấm. Nếu kêu tôi Hòa thượng mà tôi thành Phật liền tôi cầu quý vị kêu ngay. Còn kêu tôi Hòa thượng hay đại lão Hòa thượng đi nữa, có gì mà Hòa thượng với không Hòa thượng, xin lỗi quý vị, ai chết ba ngày cũng hôi thúi, có hơn chi đâu. Bây giờ tôi đang còn khỏe tôi đang nói, tôi đang trân quý phút giây với quý vị đây, đến khi tôi nằm xuống cũng như ai thôi. Nên tôi nói với bạn hữu tôi, ai đi điếu tôi thì đi trước đi để tôi lấy tiền đó xài trước, để khi nằm xuống thì khỏi. Nói thế không phải là bác việc tình cảm khi nằm xuống lo cho nhau, điều đó rất quý, rất tốt. Tôi nói thực tế, ngay ngày Tết, Phật tử đến chùa mừng tuổi, tôi nói chúc tôi mau chết chứ có gì đâu, thực tế không ai dám nhìn thấy sự thật. Bởi cứ thêm một tuổi là bước gần cửa tử một bước, hai tuổi thì thêm gần cái chết hai bước v.v… thay vì 50 lên 51 tức còn 49 năm nữa chứ có gì đâu mà mừng. Nói thế để quý Phật tử ý thức được cái vô thường nỗ lực mà tu, nhắc nhở điều này tôi có mấy việc:
Tán thán môn đồ pháp quyến tổ chức lễ Tiểu Tường thầy Tâm Thanh một cách tốt đẹp. Tôi nghĩ rằng cần có hình thức vì nhờ đó phản ánh được nội tâm, nhưng đừng quá chú trọng hình thức mà quên đi cái căn bản là noi chí Thầy Tổ của mình, cái đó còn dài nó vô hình, khó mà thấy. Năm tới làm Đại Tường, nếu có điều kiện làm to nữa, mời đông hơn nữa. Cả thầy, cả trò, cả Tăng, cả Ni đoàn kết thương yêu nhau, gặp nhau để giúp nhau, tấn tu đạo nghiệp, năm này chỉ có một đêm nay là mời tôi đến nói chuyện với các Phật tử, nhưng Đại Tường khánh thành tháp, mời được vài ba vị giảng sư khác nữa, như lễ Chung thất ngồi trên bàn có 4–5 vị giảng sư. Mỗi Ngài nói chỉ 15–20 phút thôi, dễ thương quá, để chỉ mình tôi nói dài lòng thòng, mắc cở lắm.
Chiều nay tôi đi với thầy Nguyên Chánh ra coi cái tháp, tôi tìm mấy ông thợ tôi thăm, tôi khen ngợi mấy ông thợ. Những viên đá vĩ đại như vậy từ ngoài Bắc chở vào đến đây để ngồi đục đẽo tỉ mỉ, tất cả là mồ hôi vô giá của các công nhân, tôi đã thăm hỏi và nói với các anh em công nhân là làm tháp này đừng vì tiền, mặc dù có tiền mới sống, không tiền làm sao nuôi gia đình mình, không tiền mần răng thuê xe chở đá vô, vì có thực mới vực được đạo chứ, nhớ rằng cần tiền chứ không phải vì tiền, mỗi nhát đục nhát đẽo là công sức của mình góp phần xây dựng nền văn hóa dân tộc và Phật giáo Việt Nam. Tôi tán thán và khen ngợi thầy Nguyên Hiền và Nguyên Chánh biết làm và làm được, không phải xác thân thầy Tâm Thanh nằm trong đó, nếu ai đó nghĩ rằng các đệ tử làm vì Thầy Tổ của mình, tôi không nghĩ như vậy. Bổn phận vì Thầy Tổ đã đành rồi, nhưng ở nơi đây còn thể hiện được nét văn hóa Phật giáo và dân tộc Việt Nam, để trăm năm ngàn năm sau còn lại cái tháp, để nhớ nền văn hóa Việt Nam thời này vẫn duy trì được. Năm tới, chúng ta đến đảnh lễ tại tháp thầy Tâm Thanh, là chúng ta đến để chiêm ngưỡng nền văn hóa Việt Phật. Thật ra, lúc này thầy Tâm Thanh có cần chi cái tháp to và cao đâu. Tôi nghĩ là thầy chẳng cần gì nữa, thầy đã giải thoát về Tây phương tịnh độ rồi. Vì dương gian là cảnh, tịnh độ là quê, sống thì ta ở thác ta trở về, tháp đó có đẹp đến mức nào cũng đâu bằng tịnh độ Tây phương, gió thổi chim kêu, suối chảy đều là tiếng pháp, thất trùng la thuẩn thất hàng thọ đẹp gấp trăm vạn lần cái tháp này, tháp có bằng tí tẹo của cảnh Tây Phương tịnh độ đâu mà thầy Tâm Thanh đòi ở nơi đó. Ở đây, chúng ta hiểu để hỗ trợ cho thầy Nguyên Hiền, thầy Nguyên Chánh sớm hoàn thành cái tháp, tức là hỗ trợ cho vấn đề duy trì đạo đức con người, duy trì nền móng văn hóa của dân tộc Việt Nam. Sang năm, tôi chưa chết, tôi sẽ lên xem tháp này cho biết, tôi không mong sau này tôi chết đệ tử tôi làm tháp như vậy đâu. Ở xứ Đại Ninh này, công đức thầy Tâm Thanh vẫn còn để lại cái nét văn hóa, đó là sự nghiệp Thầy Tổ mình. Làm tháp thờ thầy mình là việc đương nhiên. Tôi cũng sắp chạy về Huế để xem lại mồ mả ông bà tổ tiên đây. Và sáu năm nữa sẽ làm lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, vừa rồi Nhà Nước cũng nắn tượng Ngài Lý Công Uẩn để tôn thờ, đó là một hình thức tri ân và biết ơn. Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội vì đó là đất của Phật giáo. Tôi đi giảng ở đâu tôi cũng nói đất Hà Nội là đất Phật giáo, vì cha đẻ thủ đô Hà Nội là Lý Công Uẩn, Tổ sư Hà Nội là Lý Công Uẩn. Hà Nội có 36 phố phường. Hà Nội có mấy ngàn năm văn hiến. Hà Nội vang danh khắp nơi mà quên ơn Phật giáo thì còn gì mà nói? Cho nên kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội là kỷ niệm nhớ ơn Phật giáo. Khi ra giảng ở Hà Nội – Hà Tây – Hải Phòng tôi nói thẳng điều đó, và tôi lấy tờ báo Hà Nội Mới, người ta đã yêu cầu Nhà Nước nắn tượng Lý Công Uẩn để tôn thờ, để nhớ vị cha đẻ thủ đô Hà Nội, vậy thì ai quên ơn Phật giáo. Nói đến văn hóa Việt Nam mà không nói đến văn hóa Phật giáo thì còn gì là văn hóa Việt. Điều đó các nhà viết sử Việt Nam đã khẳng định, lịch sử chứng minh một cách cụ thể. Khi nào Phật giáo thịnh thì đất nước thịnh, khi nào Phật giáo suy thì đất nước suy, điều này rõ ràng là như vậy.
Cũng như tại Hà Nội có chùa Trấn Quốc khi dựng nước thì chùa đó là chùa Khai Quốc, rồi chùa Kiến Quốc, đến đất nước an bình thì chùa đó đổi tên là chùa An Quốc, khi giặc ngoại xâm dòm ngó thì chùa đổi tên là chùa Trấn Quốc. Các Phật tử thấy Kiến Quốc, Khai Quốc là dựng nước, mở nước, An Quốc là đất nước thanh bình, đất nước bị ngoại xâm thì đổi tên thành Trấn Quốc, mà Trấn Quốc là giữ nước. Vậy thì giữ nước, làm cho đất nước an ổn có Phật giáo, làm cho đất nước thanh bình, cũng có Phật giáo, đến đuổi giặc cũng có Phật giáo. Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi tuổi già cũng ngồi thiền. Cụ Phạm Văn Đồng, khi qua Tây Âu, người ta hỏi về Phật giáo, cụ trả lời: “Đã là người Việt Nam, trong đời ai chưa một lần đặt chân đến chùa không phải là người Việt Nam”. Như vậy, cụ khẳng định là Phật giáo với dân tộc Việt Nam là một, vì đã là người Việt Nam không ai không một lần đặt chân đến chùa kia mà. Những ngày lễ các cấp Nhà Nước đều đến nghĩa trang liệt sĩ để thắp nhang, tưởng nhớ công lao người quá cố, nhà tình thương, nhà tình nghĩa, đó là hình thức ghi ơn, đã là con người sống mà không tình, không nghĩa, không thủy, không chung, đâu là con người. Khi tâm thiện động đến trời thì mưa thuận gió hòa, động đến đất thì cây cỏ xanh tươi. Tâm thiện động đến người thì cuộc sống an lạc. Tâm không thiện mà động đến trời thì mưa không thuận gió không hòa, nắng nóng cháy da, mưa lạnh buốt xương, hạn hán triền miên, đau khổ cho cuộc sống, là vì tâm bất thiện nó động đến trời nên như vậy, phá rừng thì lũ lụt, khoan giếng nhiều thì thiếu nước, ngồi mà la làng. Ai phá môi trường, ai phá quê hương đất mẹ, ai làm cho cuộc sống điêu linh, tham nhũng rồi ở tù, hối lộ bị ra tòa, giết người cướp của, chém trâu đốt nhà thì bị luật pháp trừng trị, luật nhân quả không từ bỏ một ai, chuyện hiển nhiên giữa cuộc đời. Tôi khuyên mọi người cần giữ 5 giới của Phật giáo: “Sát đạo dâm vọng tửu”, là nhà ngủ không đóng cửa, xe chẳng cần khóa… thanh bình an lạc, công an khỏi tuần tra, nhà tù không có người ở, tòa án không có việc làm… Chỉ cần giữ 5 giới của Phật giáo là đất nước an lạc, thế giới hòa bình. Chỉ cần giữ 5 giới Phật giáo là biến uế độ thành tịnh độ rồi. Ở đây, tôi xin thưa với toàn thể các Phật tử, vừa có một tờ báo đăng bức hình nhìn vào tôi rất cảm động là các em bé Thái Lan (Thái Lan là nước Phật giáo), họ huấn luyện cho các em nhỏ khi bước chân vào lớp học, chắp tay chào nhau bằng búp sen, họ chụp ảnh một em nhỏ đứng nghiêm chắp tay chào cô giáo, thân thiện lạ lùng. Đất nước Việt Nam chúng ta giờ các vị thấy, khi mới giải phóng vô tôi đau lòng thấy các câu: “Tiên học lễ, hậu học văn” đều xóa hết. Bây giờ thấy thế hệ trẻ nó loạn lên nên Bộ Giáo dục mới ra chỉ thị viết lại: “Tiên học lễ, hậu học văn”, cô giáo thầy giáo mới dạy các em quay lại trở về cái gì quý báu đẹp đẽ nhất. Bởi học sinh chọc cô giáo, học sinh đập thầy giáo, bạn bè đâm chém lẫn nhau, bao nhiêu phim bạo động tuổi trẻ đều hấp thụ. Vừa rồi trên tờ báo Tuổi Trẻ đăng bài nói về các phim Trung Quốc, Hàn Quốc chiếu tại Việt Nam được nhiều người thích. Tôi thấy buồn cười, tại sao không dựng những phim Bạch Đằng Giang chống quân Nguyên, phim Trần Thủ Độ, Trần Khánh Dư, Bà Trưng, Bà Triệu… thấy ít quá.
Ở Trung Quốc in cả Đại Tạng Kinh Phật giáo, ngoài Vạn Lý Trường Thành hay Ngũ Đài Sơn khai thác về du lịch, nhưng trên phương diện ngoại giao, Trung Quốc cho in Đại Tạng Kinh Phật giáo, các nước Phật giáo đến Trung Quốc là nhà nước Trung Quốc tặng ngay một bộ Đại Tạng Kinh, đó là Pháp bảo của Phật giáo, nhưng là Quốc bảo của Trung Quốc, họ hãnh diện Trung Quốc có Đại Tạng bằng tiếng Trung Quốc, họ tặng cho các đoàn ngoại giao. Ai nói rằng người Tàu sau mấy chục năm, họ không có đời sống tâm linh đâu? Khi hai tượng đá ở Pakistan bị Hồi Giáo phá, Trung Quốc đòi mua, mua không được, giờ họ làm hai tượng to hơn tượng đó để mọi người chiêm ngưỡng, họ mới khánh thành tượng lớn nhất thế giới. Ở Nhật Bản, bây giờ họ trở về với đời sống dân tộc. Những người phụ nữ, những thanh niên mặc áo truyền thống của Nhật Bản thì lên xe buýt khỏi tốn tiền, đi học khỏi tốn lệ phí, có nghĩa là họ muốn dân chúng họ giữ cái văn hóa, cái dân tộc tính của họ. Tôi muốn rằng sau này, những người mặc áo quần hở đùi, hở mông, hở vai, nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi, thì Nhà Nước phải tìm cách triệt bớt đi, để cho ai mặc áo dài đi ra đường, khỏi tốn tiền xe buýt, vô các quán ăn chay giảm 50%, thì mọi người ăn chay khỏi bị cúm gà, ăn chay khỏi bịnh lở mồm long móng, ít ăn cá thì khỏi bị cá ghẻ, cá ung thư v.v… nó đơn giản như vậy để duy trì cái nền móng đạo đức dân tộc. Cách đây mấy ngày tôi đi trên xe buýt, thấy một thanh niên đi bán bánh mì. Cậu đó mời nói 5 ổ 7 ngàn, em bán cho hết để em về còn đi học nữa, nghe nói về đi học nữa thì biết em này là học sinh, sinh viên gì đó, tự nhiên mình xúc động. “Thôi bây giờ con có bao nhiêu ổ bán hết cho thầy”, em đó nói “7 ngàn đồng 5 ổ bây giờ còn 6 ổ con cho thầy luôn”. Tôi nói: “Bây giờ thầy có 10 ngàn như vậy dư 3 ngàn thầy cho con luôn”. Thầy trò nhìn nhau cười. Thầy nghĩ rằng: Thầy và anh thanh niên, hai thầy trò gieo duyên với nhau không bao giờ mất, kiếp sau anh ấy sẽ làm đệ tử thầy, không nữa thì thầy làm đệ tử anh ấy. Thầy thấy họ mua bắp thầy mua, thầy đưa 5 ngàn đồng nói lấy cho thầy 5 trái, người bán nói để con lựa cho thầy, tôi nói khỏi lựa, con lựa trái ngon cho thầy, thứ dở con bán sao? Ai mua? Thầy ưa ăn ngon thì họ cũng ưa ăn ngon nên cứ lấy ngang thôi. Người bán cúi xuống lấy ngang thiệt, quý vị biết lấy mấy trái không? 7 trái, còn nói “Chưa có ai mua như thầy cả nên con lấy 7 trái”. Tôi nói vậy con lỗ sao? Hắn nói không lỗ. Mình nói lấy ngang thì họ lấy ngang còn như tính toán thì họ phải tính toán, lòng tốt không mất. Tôi nói những cái vụn vặt như thế để thưa với các Phật tử, mình sống như thế nào đó để cho xứng danh là người con Phật. Thầy trò mình may mắn gặp được Phật Pháp, nếu mà mình không thực hành học theo lời Phật dạy là uổng rất lớn bởi: “Nhơn thân nan đắc Phật Pháp nan văn”. Bây giờ ở Ý, nơi mà thủ phủ của Tòa Thánh Vatican, nhưng ở Ý hiện có tu viện Phật giáo, có nhà sách Phật giáo tại thủ đô Ý. Tại Liên Xô vừa khánh thành trường Đại học Phật giáo, đào tạo từ Cử nhân đến Tiến sĩ, ai nói các nước XHCN như Liên Xô không có Phật giáo đâu? Trong lúc đất nước Việt Nam chúng ta có một gia tài đồ sộ là Phật giáo, thì chúng ta lãng quên, một số dân tộc Việt Nam lãng quên. Ở bên Mỹ có một nhà hàng nấu thức ăn rất dở, tính giá rất cao, mà lại đắt khách, vì sao vậy, thì ra tất cả tiếp viên nơi đó đều mặc áo dài của phụ nữ Việt Nam. Người ta tới đó để ngắm, đến đó để thấy hình ảnh con người Việt Nam, để ngắm tà áo dài người Việt, nên thức ăn dở tiền hơi cao họ vẫn đến. Còn phụ nữ Việt Nam mình thì chê áo Việt Nam dài thụng thịnh, mặc áo quần nửa người, nửa ngợm thích hơn, nhiều khi áo quần nguyên như vậy đem xé tua tua ra, tức cười, người ta vá không hết còn mình đem xé. Tôi thấy những cái kỳ lạ, có người nói chị đó đi lui bởi hàng cúc áo ở sau lưng. Bởi quên đi truyền thống ông bà tổ tiên cội nguồn trong lúc các nước người ta khai thác văn hóa Việt Nam hết mức.
Thôi, thương nhau thương mấy cho vừa – lời ra, ra mấy cho vừa lòng nhau.
Mời quý Phật tử đứng dậy hồi hướng.