Niệm con!

Thầy lại viết thư cho con đây. Hôm qua mới đi khám bệnh về còn hơi mệt nhưng đã sắp hết thời gian góp bài cho Phật Ân nên phải cố.

Cũng như bao nhiêu lần trước, đến bệnh viện là như đến địa ngục trần gian. Chỉ khác một điều là trong địa ngục thật họ không đòi tiền tội nhân. Có lẽ vì khác một chữ tội hay chữ bệnh. Điều đó đúng thôi nhưng trên thực tế bây giờ bệnh nhân không khác gì tội nhân bao nhiêu và ngay cả thân nhân của bệnh nhân đôi lúc cũng trở thành tội nhân nữa vì bị hành hạ đủ kiểu. Mới mấy câu đầu thư cho con, thầy đã xổ ngay đi một tâm sự bất như ý rồi. Đọc, chắc con nghĩ thầy đã lẩm cẩm! Có lẽ, 70 tuổi rồi dù thầy còn là “Cua rơ Honda”!

Bệnh thì đi chữa, lành thì tốt, không lành thì toi đời, định luật mà!

Con hỏi năm nay An Cư thế nào? Thầy đã báo trước một năm, gọi huynh đệ của con về để sắp xếp việc chùa, cũng vài đứa tuân theo, vài người xin phép không về được vì những lý do chính đáng nhưng cũng vài đứa chẳng hồi âm, chẳng trình báo. Nó đã học được bài học vô lễ, vô tình ấy không biết ở đâu, nên khi con hỏi thăm huynh đệ con có về an cư, học hành thế nào thì thầy chỉ cười là vậy. Thật ra, thầy muốn bắt chước ngài Di Lặc hay của một Tổ Sư nào đó mà vỗ nhạc câu:

“Thế tình đa phản phúc

Ngã trường tiếu bất ngôn”

Cũng là một tâm sự, một nỗi lòng thầy muốn nói với con. Ừa! Mà quên, rất nhiều pháp lữ cùng lứa với thầy cũng tâm sự như thầy, không khác.

Thì ra, đó là tình trạng chung của Thiền môn thời tin học, văn minh tiến bộ, thời học vị, trường lớp chật đất, mua bằng bán cấp mà thật tu thật học lại thiếu. Nhưng thầy lại nghĩ tin học, vi tính, văn minh, khoa học, trường lớp là để phục vụ đời sống con người cao hơn, đẹp hơn chứ nó đâu muốn con người vì nó mà trở thành vô tình bạc nghĩa, thiếu chung thủy, vô lễ như vậy! Tất cả chỉ vì con người, “vạn pháp do tâm mà con”!

Tuy nhiên, hoàn cảnh xã hội, môi trường giáo dục ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của chúng ta, nhất là lớp hậu sanh, điều này thầy đã tiên liệu nên khi có đứa xin rời chùa để đi học thầy đã nói “con rời đây là mất 50%, vài tháng mất thêm 20%, vài năm mất thêm 20% nữa, cuối cùng chỉ còn lại không tới 10%”. Tại sao? Đừng đổ thừa ai cả, mà nên nói do chúng ta tất cả. Vì chúng ta ưa buông lung, phóng dật, thụ hưởng, tự ngã không muốn khép mình vào cương kỷ, không chịu ai điều khiển dù đó là cha mẹ, là Thầy Tổ! Phải chăng đó là nguyên nhân của sự mâu thuẫn giữa các thế hệ. Sống trong thời đại mà cương kỷ bị coi thường, đạo đức bị xem nhẹ thì những hiện tượng vô kỷ luật là bình thường phải không con.

Nói điều này với con, thầy nhớ, mới hai tháng trước đây, một Đại Giới Đàn của tỉnh (ĐN) mà chính người trong Ban Kiến đàn (TPT) than với thầy là rất bát nháo và quá hề vì người ta đã đặt nặng chức quyền và bè phái trên giới luật, người đáng cháu tôn lên đệ nhất tôn chứng, vị đáng ông hạ xuống đệ thất, chỉ chừng đó cũng đủ thấy nó đảo lộn trật tự tôn ti thế nào rồi, vậy thì huynh đệ con chỉ mới im lặng không nghe lời, chưa có gì quá đáng phải không? Vì nó học đòi một sự lãnh đạo và giáo dục như vậy nên nó thấy chẳng quan trọng gì, nó nghĩ nó đã có tu, đã có học vị, đã có trình độ, đã lớn, đã nhận thức, đã diệt ngã rồi, nó đã từng cúi lễ nữ nhân để được cho là phá chấp, thì chuyện thầy trách cứ dạy khuyên là “chuyện nhỏ”. Ừ, mà nhỏ thiệt, vì ở giữa cuộc đời vàng thau, chơn giả khó phân này thì có gì quan trọng đâu. Người ta dám dựng chùa giả để kiếm tiền (41 chùa giả ở động Hương Tích), thầy tu giả đi khuất thực khắp phố phường, ngay bản thân chùa mình cũng bị thầy chùa giả lừa gạt, thuốc tây giả bày bán công khai, dám giả cả công an để trấn lột thiên hạ, vì vài chục đồng tiền còm mà tiêm thuốc độc vào trái cây giết người như bỡn… trăm ngàn chuyện giả, tổ tiên mình nói chơi mà có lý đó là chữ “thế gian” chứ không phải “thế ngay” chữ nghĩa méo mó, suy nghĩ xiên xẹo, âu đó cũng là một hiện tượng cười ra nước mắt.

Niệm ơi!

Vừa rồi sư đệ con muốn đi du học Ấn Độ, nghe chữ “du học” đã thấy “mê” rồi, huống gì sau vài năm vinh quy bái tổ, dù không là trạng nguyên, thám hoa, mà cái bằng “tiến sĩ” lủng lẳng trước ngực, cưỡi con ngựa sắt chứ không phải con ngựa Ô lóc cóc như ngày xưa, thì ôi chùa mình oai ra phết. Vậy mà không hiểu sao thầy lại phân vân không mạnh mẽ gật đầu kể cũng là điều nghịch lý. Thôi thì việc này để thực tế trả lời vì chỉ trong vài tháng nữa Phật giáo Việt Nam sẽ có mấy trăm tiến sĩ hồi hương, nhân tài không hiếm, cung sẽ vượt xa cầu, chúng ta khỏi mỏi mắt trông chờ, ước mong giấc mơ đón Tăng Ni tài sẽ thành hiện thực, chỉ sợ không đủ ghế mà mời.

Hôm qua ngày 10/5, trong thời giảng lễ Đại tường Hòa thượng Luật sư Thích Đổng Minh tại Phan Rang có một đoạn thầy khai triển với tất cả tâm thành xúc động về bốn câu thơ dí dỏm, chỉ vỏn vẹn có 20 chữ mà Hòa thượng gởi gắm tâm tư của ngài khi làm Vụ trưởng Phật học vụ của Viện Hóa Đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất. Hòa thượng viết:

Viện QUÝ Tú lo TU

Viện CẦN Tú có TU

Viện THƯƠNG TU thiếu Tú

Viện NGÁN Tú không TU.

Ôi! Quý, Cần, Thương, Ngán thực tế và chân tình, dễ thương lắm phải không con? Và từ suy nghĩ đó, thầy liên tưởng quá khứ trong thời Pháp chiếm đóng Việt Nam đặt nền đô hộ, có một số người chạy theo đóm ăn tàn, trong nhân gian đã truyền khẩu mấy câu thơ không biết của ai châm biếm khá thấm thía (dù hai việc chẳng ăn nhập gì với nhau, nhưng tâm viên ý mã) cứ nói cho con nghe:

“Nào có ra gì cái chữ Nho,

Ông nghè ông Phán cũng nằm co

Chi bằng học Pháp năm ba chữ

Tối đến Sâm-panh, sáng sữa bò”

Nghe mà đau, mà buồn, mà lo vì hai trường hợp có nét tương tự.

Niệm ơi!

Sinh hoạt Phật giáo Việt Nam trong năm qua, có một sự kiện nổi bật đó là Khóa Hội Thảo Phật Giáo Trong Thời Đại Mới Cơ Hội Và Thách Thức do Viện Nghiên Cứu Phật Giáo Việt Nam tổ chức. Cả mấy chục bài tham luận của các học giả, của những nhà nghiên cứu trí thức thượng đẳng của Việt Nam và vài nước trên thế giới, đặc biệt có những nhà trí thức của nhà nước tham dự, thầy không có thời gian dự đủ cả mấy ngày mà chỉ dự được một ngày, may mắn là ngày ấy có 5 vị tiến sĩ, giáo sư của nhà nước thuyết trình, đa số đều tán dương Phật giáo đã đóng góp thiết thực cho nền văn hóa Việt Nam, cho việc dựng nước và giữ nước, rồi đề nghị Phật giáo phải thay đổi cho thích hợp với thời đại, với xã hội mới, “nghe qua hay thiệt là hay, suy nghĩ cho kỹ đắng cay thế nào!”. Do đó, máy miệng, ức lòng bất đắc dĩ thầy phải “khai khẩu”, “Phật giáo đã có Phương pháp “tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên”. Hơn thế Phật giáo cần chuyển hóa thời đại chứ không chạy theo thời đại vì Phật giáo đã đi trước thời đại quá xa. Phật giáo lại cần đi sát với xã hội để góp phần cải tiến xã hội chứ không để thế tục hóa Phật giáo theo xã hội mới. Và chúng ta đang ca tụng Phật giáo, đang hưởng thành quả mà Phật giáo đã đem lại cho dân tộc, vậy thế hệ hôm nay, chúng ta đang làm gì để đền đáp và nối chí tiền nhân. Chúng ta đã làm gì cho Phật giáo và dân tộc hiện tại? Và chúng ta sẽ làm gì cho Phật giáo và con cháu chúng ta trong tương lai? Tất cả chúng ta phải tìm câu trả lời thích đáng mới khỏi thẹn với cha ông và khỏi làm kẻ tội đồ của dân tộc, để lịch sử Phật giáo và con cháu luận tội hay ghi công”.

Cũng trong phần thảo luận, TT. Phước Trí đã chân tình góp ý “muốn nắm lấy cơ hội và vượt qua thách thức thì nhà nước thông qua MTTQ đừng chi phối, đừng sắp xếp nhân sự các cấp lãnh đạo của Phật giáo và nên để cho Phật giáo tự quyết định và bầu người lãnh đạo theo đúng tinh thần dân chủ, họa chăng Phật giáo mới mạnh được, chứ 25 năm qua người lãnh đạo Phật giáo do MTTQ áp đặt nên không có đủ khả năng và uy tín để lãnh đạo tín đồ. Một thiệt thòi lớn cho Phật giáo và dân tộc”. Nghĩ đúng, thấy đúng và dám nói đúng nên cả hội trường tán thành cười vui, dĩ nhiên cũng có người nhăn mặt.

Sau khóa hội thảo lớn đó lại có một cuộc thảo luận nhỏ của một số trí thức tâm huyết tại chùa Từ Tân và gần đây tại chùa Pháp Vân cũng có cuộc hội luận nho nhỏ độ 30 người với nhiều thành phần mà đa số đều là những người thương dân, quí đạo, nhiệt tâm, ai cũng tha thiết muốn cải tiến sinh hoạt Phật giáo để góp phần xây dựng đất nước. Mọi người đều thấy rằng: “Phật giáo yếu vì chia rẽ, cái bệnh tham quyền cố vị, kiêm nhiệm nhiều chức mà thiếu đức thiếu tài, cái bệnh kỳ thị, đố kỵ, bảo thủ, phe phái là lực cản, lại thêm cơ chế hẹp hòi, hiến chương què quặt cũng là nguyên nhân làm Phật giáo suy yếu nên ai cũng mong phải sửa đổi hiến chương, phải thay đổi bổ sung nhân sự, phải trẻ hóa người lãnh đạo họa chăng Phật giáo mới mạnh được”.

Bên cạnh, người lãnh đạo đất nước phải thấy rõ hơn nữa mối nguy hại cho dân tộc không phải là Phật giáo mà ở các thế lực khác mà thực tế đã xảy ra như vụ Đề Ga ở Tây Nguyên, vụ N.V.L ở Huế… nên chính quyền phải có cái nhìn và hành xử đúng đắn hơn, tốt hơn để Phật giáo có cơ hội góp sức đưa đất nước đi lên. Khi ra về ai cũng hy vọng và chờ. Riêng thầy, cười với anh em, lòng dặn lòng, không chờ, không hy vọng mà cũng không thất vọng, vì mấy mươi năm qua đã tư duy, đã và đang làm theo khả năng và hoàn cảnh, điều kiện của riêng mình, không chức, không quyền, không thêm, không bớt, việc đúng thì làm, việc sai thì tránh, chỉ đạo đúng thì theo, không đúng thì “em chả…”. Vậy nên, phải có lời cảm ơn tất cả những ai cảm thông đã hỗ trợ trực tiếp hoặc gián tiếp để thầy trò ta an ổn trong suốt hơn 20 năm qua, dù có lúc cũng bị “mời làm việc” “yêu cầu nọ kia” cuối cùng cũng trong ấm ngoài êm là quá tốt.

Niệm ơi!

Con hỏi lễ Phật Đản vừa qua có gì thay đổi? Cũng như các năm trước, Tăng chúng cũng làm lễ đài, cũng lo các việc thường lệ, cũng thực hiện chương trình thường niên và là lần thứ tư (4) chúng ta tổ chức lễ Tưởng Niệm Pháp Nạn năm 1963 vào tối ngày 13.04.AL không rõ ai báo cáo láo để chính quyền nghi ngờ tới lui thăm hỏi có ý ngại ngùng. Vì muốn có sự cảm thông thầy đã tốn công giải thích, cũng có vị hiểu rất nhanh, vui vẻ đồng ý nhưng cũng có vị còn nghi ngờ e ngại nhưng lễ vẫn tiến hành tốt đẹp, thành công, xúc động, có nhiều ấn tượng tốt, nhưng sau lễ thầy lại “bị hay được” mời đến cơ quan công quyền giải trình, cán bộ rất đông, đủ các ban ngành có người ôn tồn thăm hỏi, có người ngôn ngữ cửa quyền, quan liêu, hách dịch, ban đầu thầy cũng nhẫn nại cảm thông nhưng khi bị họ xúc phạm nên “Bồ Đề gai” dấy khởi thầy phải lớn tiếng “mích lòng” nhưng cuối cùng họ cũng chỉ trách là tự ý làm riêng không có chỉ thị của Giáo hội dù nội dung lễ rất tốt. Thầy chỉ cười và xác định lập trường:

Lễ Tưởng Niệm Pháp Nạn 1963 trong dịp Phật Đản chẳng có gì là sai trái. Giáo hội quên ơn, thiếu tình, vô trách nhiệm thì Giáo hội không làm, tùy họ. Riêng tôi, phải tưởng niệm đó là bổn phận thiêng liêng, không chờ chỉ thị, không ai có quyền cấm đoán việc nhớ ơn tiền nhân.

Thầy nói cho con nghe việc này để con hiểu thêm vì sau đó biết ra là do vài thầy trong Giáo hội mách lẻo vì kỳ thị. Nghĩ có ngán tư cách làm việc của cán bộ Giáo hội này hay không? Thế mà cán bộ chính quyền nghe lời cũng là chuyện lạ!

Nhân dịp này thầy cũng góp ý với chính quyền việc mời tu sĩ Phật giáo đi họp hay đi học tập liên tục trong mùa an cư kiết hạ là không nên, Giáo hội phải tư vấn cho chính quyền để các cuộc họp và học có kết quả vì nếu Tăng Ni rời bỏ cương giới mà đi tham dự thì vô tình phá luật Phật, mang tội phá hạ. Còn nếu không đi sao tránh khỏi được sự nghi ngờ của chính quyền là không có thiện chí, không hợp tác, từ đó nảy sinh ra bất hòa thiếu cảm thông, trách nhiệm này là do Giáo hội không dám nói, không dám đề nghị, cứ bảo sao nghe vậy thì đừng trách vì họ đâu biết luật Phật, mà nên tự trách người trong Phật giáo chúng ta, phải vậy không con?

Niệm ơi!

Con đã quan tâm việc sinh hoạt của chùa tu học của huynh đệ, dù một lời thăm hỏi cũng thể hiện cái tình. Pháp Tịnh ở Ấn Độ cũng gởi thư thăm chùa. Hàn Nguyệt Thu rất vui mừng khi cử hành lễ hằng thuận cho con nó ở Mỹ theo nghi thức Phật giáo có Trung Nghiêm tham dự. Sư cô Bảo Châu ở Ấn Độ đã về, nữ nhi mà tâm tính trượng phu, có gì, nghĩ gì, thấy gì đều nói hết, nói không sợ mất lòng, không dè dặt và nhờ vậy nên bao chuyện du học Ấn Độ, thầy mới biết rõ, dù chẳng liên quan vẫn ngậm bồ hòn làm ngọt, rồi chuyện sinh hoạt Phật giáo ở Mỹ mà Hồng Quang đã than và khi đi đón linh cốt Hòa Thượng Mãn Giác ở phi trường Tân Sơn Nhất, thầy cũng chứng kiến bao cảnh cười ra nước mắt của Tăng Ni ở nửa vòng trái đất trở về, cảnh Tăng thân Làng Xanh, Làng Đỏ nghinh ngang như bướm lượn ong đùa. Dĩ nhiên chẳng nên khen chê tốt xấu, mà nên quan tâm cái lối nặng phần trình diễn nên dễ và đã bị những vố khá đau làm kẻ thức giả cắn bút không nói nên lời dù dành rất nhiều cảm tình và muốn nói lên niềm hoan hỷ. Do đó, việc lớn việc nhỏ của Phật giáo hiện nay đều bị lợi dụng, bị cản ngăn, bị hạn chế, bị khuynh loát, bị áp đặt kể cả vài việc bị thả nổi, bị khuyến khích nếu việc ấy có hại cho Phật giáo. Đủ cách, đủ kiểu, việc tu, việc học của Tăng Ni ai cũng quan tâm mà ít có đường hướng cụ thể, nhiều vị nhiệt tâm thì bị cho chầu rìa hoặc cản mũi, nhiều người bất xứng thì được đề cao giao phó vì ngoan ngoãn dễ sai, có người hăng say nhưng lại bị biên kiến, quá khích, bị xúi giục, bị danh lợi kéo lôi đứng ra làm bình phong hứng gió mà không đủ bản lĩnh “bất động” khi gặp phải một hay nhiều trong Bát Phong thổi tới. Thầy nói nỗi đau này để tự răn dè bản thân và gởi đến con một lời khuyên “cẩn thận”.

Ngày 5 tháng 5 (AL) vừa rồi thầy đã cho khởi công xây cổng chùa, mấy chục năm không làm vì nhiều lý do rất chính đáng, nay phải làm cũng có lý do chính đáng. Một năm qua bị khó khăn, nay Phật tử Nguyên Lợi thúc nhắc phải giải quyết cho xong một việc bận lòng không đáng.

Niệm ơi!

Năm nay thầy đúng 70, sức khỏe tự thấy đã xuống cấp chỉ mong được làm tròn bổn phận đối với Sư Ông, đây là nỗi lo cuối đời, vì thầy không muốn làm người bất hiếu. Mấy tháng nay tương đối Sư Ông vui, ít phàn nàn nhờ Trung Quảng và nay có Trung Hảo phụ giúp, biết hy sinh và tận tụy trong bổn phận, thầy cũng thấy yên lòng. Chỉ còn lại việc đáng quan tâm thêm là dạy dỗ chúng điệu, hạn chế tối đa mà vẫn “bị đông” mà người gương mẫu nhiệt tâm thương em út thay thầy chăm sóc dạy dỗ thì quá ít, cũng là một bận lòng. Đi ra ngoài thấy chúng điệu của chùa khác thì thương chúng điệu ở nhà. Nhưng khi về chùa thì bực vì thấy khuyết điểm của đệ tử, yêu cầu của thầy quá cao chăng? Vì thầy quá cầu toàn trách bị chăng? Có lẽ đúng, thầy nghĩ đó cũng là bản tâm bản tính của mỗi người, thôi thì cố gắng sửa mình chứ biết làm sao hơn, phải vậy không con!

Thư đã dài, chuyện trong chuyện ngoài, chuyện bao đồng không đáng nói, thầy cũng cứ nói, chuyện dấu kín trong lòng thầy cũng nói ra, thầy muốn tìm nơi con một sự đồng cảm, thấy ở nơi con thể hiện một trách nhiệm, muốn con nhìn rõ, nhìn rộng xung quanh để mở tầm hiểu biết, thầy muốn con quay lại nếu có vọng tâm hướng ngoại. Thầy muốn con biết tư duy đúng đắn như Kinh Pháp Hoa mà đức Phật đã dạy, thầy muốn con đừng tiếp tục làm kẻ cùng tử lang thang, thầy muốn con trở về Bảo Sở. Niệm ơi! Con có hiểu ý thầy không con, con đừng nhìn thầy, nhìn huynh đệ, nhìn chùa với đôi mắt của kẻ bàng quan, con về chùa đừng đóng vai khách Tăng, đừng và đừng đem cái nhìn của một người thế tục, một kẻ đã phí phạm đời mình thả rong theo ma chướng. Con hãy chịu khó, đọc tất cả những bài viết, những tiểu phẩm của thầy đã in hoặc chưa in kể cả những chuyện ngắn, chuyện vui cười, chuyện phiếm luận, tất cả đều là tâm sự của thầy muốn nói với con, nói có mục đích, để thầy và con có được một mẫu số chung, nếu không thì đường ai nấy bước. Chứ thầy không muốn như thường tình, khi Bổn sư còn sống thì tắc chẳng đi, rì chẳng đứng, sau khi Bổn sư qua đời thì tìm ngôn ngữ cho hay, lời văn cho đẹp cảm niệm sướt mướt để che mắt thế gian, để tỏ ra mình cũng Đại Hiếu Tử. Cái kiểu tự vẽ bùa mà đeo, thầy cho đó cũng là một trò trình diễn, một hình thức không đáng có của kẻ xuất gia vì nó dối lòng, mà dối thì đâu còn là kẻ trượng phu, đã đành con người khi ra đi cũng để lại ít nhiều thương tiếc dù kẻ đó là ai, là vua quan lê thứ, là hòa thượng mục sư, là một dân lành hay một tướng cướp vì ai cũng có thân nhân, có người thông cảm, có kẻ đồng tình… Riêng thầy muốn con phải trân trọng cuộc sống, trân trọng cách đối nhân xử thế khi còn sống bên nhau. Đến khi người đi kẻ ở, “tử giả biệt luận” thì nói chẳng ích gì. Phải thế không nào? Niệm ơi!

Trích Phật Ân số 11

PL. 2552