Niệm con,

Nội dung thư thầy viết cho con đều phản ánh trung thực sự kiện đã có trong sinh hoạt Phật giáo ở giai đoạn mà thầy trò chúng ta là chứng nhân lịch sử, nhưng không phải chỉ có thế mà ở đó là tâm tư, là lo nghĩ của thầy khi chứng kiến và dĩ nhiên thầy muốn con biết rõ hơn, nó phản ảnh tâm trạng cũng như ước mong của thầy gởi gắm nơi con. Và thư này cũng thế, chỉ khác là nó bước qua một tiêu đề khác mà thôi.

Ít nhiều con cũng biết hay chưa biết nhiều về tổ chức GĐPT mà thầy đã xuất thân từ đó, nghĩa là trước khi làm tu sĩ thì thầy đã từng là oanh vũ, rồi thiếu nam, rồi Huynh trưởng, rồi thành viên Ban hướng dẫn của tổ chức này, thầy đã từng phát nguyện làm Huynh trưởng, từng làm Trại trưởng các trại huấn luyện, từng làm Trưởng ban tổ chức những đêm văn nghệ, những trại họp bạn, cũng cầm còi điều khiển, cũng nhảy múa, cũng ca hát, cũng reo cười và cũng có nhiều lần tù mà không tội hay nước mắt ướt gối vì tổ chức GĐPT/VN. Do đó, chắc con không lạ gì khi thầy đã 71 tuổi mà vẫn gần gũi các em oanh vũ mới 7, 8 tuổi đầu với sự trìu mến thân thương, phải nói là hơn cả con cháu ruột thịt nếu chúng không đi sinh hoạt GĐPT.

Trong chùa mình, đa số là đoàn sinh hoặc HT/GĐPT đi tu, thầy đều nhận nuôi dạy cũng vì thế.

Lúc sinh tiền, Hòa thượng Giới Hương lo lắng cho thầy, sợ thầy nuôi dạy bất kham, Sư ông cũng vậy, ngài cứ la dạy thầy cũng vì ngại thầy không đủ sức nuôi dạy, cũng đúng thôi, biết thế nhưng thầy không thể khép cửa chùa hay đúng hơn là khép lại lòng mình. Cũng có gần 3 năm thầy không những khép mà còn đóng chặt cửa, không nhận ai nên cũng bị trách cứ là cưỡng duyên, là hẹp hòi, cuối cùng phải mở cửa lại và có định hướng là nuôi cháu chứ không sinh con, vậy mà cũng có lúc phải liều nhắm mắt mà nhận cho Phật tử khỏi thất vọng, và dĩ nhiên, chùa càng đông thì càng mệt, càng lo, càng bận rộn, nuôi thì chẳng ngại mà “dạy” mới đáng quan tâm, mà tuổi càng cao thì người càng yếu, việc càng nhiều, lòng người càng phức tạp, hoàn cảnh càng khó khăn, kinh tế càng chật hẹp mà chúng điệu càng khó bảo hơn xưa, mà đạo lực thầy chưa tới đâu nên thường hay phiền não, cau có ! Âu cũng là nghiệp lực !

Niệm con,

Thầy viết đoạn này để con biết rằng thầy muốn con phải quan tâm, phải có trách nhiệm với GĐPT, với em út, vì đó là chí hướng của thầy, và cũng là lý tưởng đầu tiên, duyên phước đầu tiên thầy gần Phật, gần Tam bảo. Thầy nghĩ, nhiều huynh đệ của con cũng thế.

Con thấy không? Trên bàn thờ ở chùa, bên cạnh Tổ, thầy thờ cụ Lê Đình Thám, một bậc trưởng giả có công lớn trong phong trào chấn hưng PGVN cận đại, vị Tổ khai sinh ra GĐPT/VN. Với Thầy, cụ mới là vị thánh của dân tộc, cụ đã nhìn rộng thấy xa nguy cơ của đất nước, của tuổi trẻ Việt Nam lúc bấy giờ (1938), khi làn sóng văn minh vật chất của thực dân Tây phương tràn vào làm lung lay nền móng đạo đức của dân tộc, cụ đã kịp thời khai sinh ra GĐ Phật hóa phổ, tiền thân của GĐPT/VN góp phần đắc lực chặn đứng tư tưởng vọng ngoại của một thế hệ thanh niên mất hướng sống, phải nói là GĐPT ra đời đúng lúc, kịp thời nên được các bậc cao tăng đồng tâm nâng đỡ. Thời ấy, tuy vậy mà ít nguy hiểm, chưa đáng lo, đáng sợ bằng bây giờ. 71 tuổi, sống qua 4 chế độ, thầy đã “ủ tờ” đúng 4 lần, vì tâm thẳng, nói thẳng, làm thẳng, do đó, phải công bằng mà nói, hiện nay đời sống đạo đức bị xói mòn hơn bao giờ hết, nhất là trong lớp trẻ, thời đại thông tin vi tính, sự xâm nhập của lối sống hiện thực, của tâm lý thụ hưởng đe dọa trầm trọng nền văn hóa đạo đức của dân tộc, phim ảnh, sách báo, băng đĩa lậu, đồi trụy nhan nhãn khắp nơi. Quán nhậu, phòng nhảy nhiều gấp trăm lần ngàn lần trường học. Con gái ăn mặc thiếu vải đầy phố, con trai chuyển hệ tóc đỏ tóc vàng đầy đường, nạn giết người, cướp của, buôn lậu ma túy khắp nơi. Băng nhóm tội phạm, đua xe ở lứa tuổi vị thành niên cũng nhiều, nhà nước nỗ lực triệt hạ nhóm này chưa xong đã lồi lên nhóm khác, do ảnh hưởng phim bạo lực, phim tình cảm tay ba tay bốn, thù hận, cảnh bắn giết giành giựt, lừa đảo, mưu mô lấn át sách báo phim ảnh đạo đức tình nghĩa. Năm 1975, các câu khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” đều bị hủy hoại tại các trường học, hơn 30 năm qua nay mới được phục hồi treo lên thì hậu quả tất yếu của một lớp người được đào tạo trong thời gian 30 năm ấy, cũng may, các nhà lãnh đạo kịp thời đổi mới tư duy, nên những con người yêu nước thương dân cũng tạm yên lòng. Nhưng, có điều vẫn còn thấy một cái gì đó chưa thật sự cởi mở, thông suốt, là sự sinh hoạt của GĐPT còn có nơi khó khăn hạn chế. Các vị lãnh đạo tinh thần, lãnh đạo đời sống tâm linh cho quần chúng Phật tử lại gây khó khăn hơn, sao lại nỡ bắt chim phải hót trong lồng, bắt cá phải bơi trong chậu ! Thầy nghĩ, chim hót hay phải nhờ cánh rộng trời cao, cá vẫy vùng bơi lội giữa sông hồ trong mát chứ cá gặp nước dơ tù túng trong ao chậu thì chỉ tróc vảy, gãy vi mà thôi, vì như thế, nên thầy chưa bao giờ rời xa tổ chức này, âu cũng ít nhiều góp phần chút chút lo cho tuổi trẻ Phật giáo bớt sa đọa.

Niệm ơi,

Nhìn nước láng giềng của chúng ta là Thái Lan, rồi nhìn lại nước mình mà nao lòng, Hoàng gia Thái đã bỏ ra một khoảng phí tổn khổng lồ cho các hoạt động giáo dục đạo đức thanh thiếu nhi, trang bị cho tuổi trẻ một nền tảng đạo đức tâm linh thật vững chắc trước khi bước vào ngưỡng cửa cuộc đời. Họ tổ chức cuộc thi giáo lý để đánh giá trình độ hiểu biết của tuổi trẻ về đời sống tâm linh. Cuộc thi năm 1998 có hơn 1.650.000 thí sinh tham dự. Họ còn tổ chức những khóa tu cho các em từ 9 đến 19 tuổi để các em trau giồi nếp sống đạo đức tâm linh. Còn ở Việt Nam chúng ta thế nào? Chắc con đã thấy rõ. Ngay trong nội bộ Phật giáo cũng thấy đau đầu rồi, một tổ chức có trên đất nước gần 70 năm chỉ biết chăm lo giáo dục con em thành Phật tử chân chánh, thành công dân tốt mà cứ theo ý người ngoài bảo hợp pháp và không hợp pháp, con em đến chùa tu học cũng bị đuổi ra đuổi vào là nghĩa làm sao? Đó là việc của Giáo hội nhà nước. Gần đây Giáo hội truyền thống lại thừa nhận và không thừa nhận tạo ra một cú xốc lớn làm chao đảo cả một hệ thống mà biết bao mồ hôi nước mắt, kể cả xương máu của những huynh trưởng và đoàn sinh xây dựng mấy chục năm qua ! Kể cũng đáng thương cho GĐPT/VN hiện tại.

Một tuần qua, từ ngày 05 đến 12/10/2008, thầy đi Băng Cốc (Thái Lan) để Chứng minh, hỗ trợ cho Đại hội GĐPT Việt Nam trên thế giới lần thứ II. Đến nơi mới thấy tinh thần vì đạo, vì đời, vì lý tưởng của các Huynh trưởng đại biểu khắp nơi tụ về. Thầy rất thương yêu quý mến và tin rằng tinh thần ấy, tâm nguyện ấy, chí hướng ấy cả thế giới sẽ tỏa ngát hương Lam và một ngày nào đó tại Việt Nam GĐPT cũng sẽ thoát qua bão tố.

Gần đây, lai rai thấy có màu áo của Hướng Đạo xuất hiện một vài nơi, thầy cũng mừng, đoàn thể này có mục đích giáo dục thanh thiếu nhi rất tốt, nhưng muốn phục hoạt cũng gặp khó khăn.

Trong Phật giáo trước đây, Tổng vụ thanh niên có 6 vụ, năm 75 không ai giải thể mà 5 vụ là Học sinh Phật tử, Sinh viên Phật tử, Thanh niên Phật tử, Thanh niên Thiện chí, Hướng Đạo Phật giáo đều tan rã theo thời cuộc. Ước gì (có lẽ là không tưởng) các đoàn thể này được Giáo hội quan tâm, chính quyền hoan hỷ cho phục hoạt thì chắc chắn ít nhiều cũng đóng góp với đất nước trong việc giáo dục con em, cuộc sống sa đọa thiếu đạo đức chắc cũng có phần cải thiện.

Niệm ơi,

Năm ni, sau khi giải hạ, thầy được mời đi giảng nhiều hơn những năm trước. Tới đâu cũng thấy tinh thần Phật tử rất tốt, tâm hạnh rất dễ thương, họ muốn tu, thèm nghe pháp, ít người giảng nên họ chỉ nghe bằng băng đĩa, khổ một điều là không ai chỉ dẫn, không ai sang định chỉnh sửa, nên mạnh ai nấy phát hành, mạnh ai nấy phổ biến, điều này cũng có cái lợi là sự phổ biến Phật pháp trong quảng đại quần chúng có nhiều màu sắc, nhiều phương pháp, nhiều lối đi để đến bờ giác nhưng sự quản lý lỏng lẻo tạo cơ hội cho một số nhỏ buôn Phật bán Pháp, hay đưa vào trong Phật giáo quá nhiều tạp chất, dễ gây mâu thuẫn, nghi ngờ, phân chia pháp môn, tông phái, làm rối loạn niềm tin của quần chúng Phật tử, do sự lãnh đạo yếu kém, nhận thức sai lầm, ham danh háo lợi, ích kỷ đố kỵ của một thiểu số cán bộ thế quyền cũng như giáo quyền tạo ra.

Ngày 24 và 30/07 Âl thầy lên giảng ở Pleiku và Đaklak thấy rất rõ điều này, gần 30 năm qua thầy mới đến lại Pleiku, Tăng ni và Phật tử ra đón tận phi trường, ánh mắt rạng rỡ thân thương, về gần địa điểm đã nghe tiếng niệm Phật râm ran, mấy trăm Phật tử đứng đón đầy sân, tay chắp búp sen thành kính vái chào, thầy thực sự mừng vì đa số họ là người Thượng, số người này được hấp thụ giáo lý Phật đà thì những sự việc đáng tiếc, làm rối loạn xã hội chắc chắn không xảy ra, vậy thì tại sao không để cho Phật giáo đến với họ? sẽ đỡ gánh nặng cho nhà nước biết bao ! Tìm hiểu nguyên nhân thì ra do cán bộ Phật giáo không chịu khó dấn thân, lại không có tiền để đút lót cho các quan địa phương, kể cả quan Phật giáo nên thường ca bài “có tiền mua tiên mới được”. Tình trạng này kéo dài vài năm hay vài chục năm thì hậu quả thật quả khó lường.

Vào phòng khách, có Phật tử họ cho thầy xem mấy bài họ “phô” lại trong “Phật Ân” để phổ biến vì họ tâm đắc, hay dở không nói nhưng có người đồng tình với “Phật Ân” là vui rồi, cũng là một điều đáng nhớ.

Thời lượng giảng buổi sáng 1 giờ 30 phút, chiều 1 giờ 30 phút nữa ngày đó (24/07) thầy đã tâm tình với mấy trăm Phật tử tại đây rồi ra phi trường đáp máy bay về lại trong ngày dù sự lòng cởi ra chưa hết, sở dĩ thầy viết đoạn này cho con biết là vì tăng ni và Phật tử ở xứ này họ còn nhiều thao thức mà chưa có cơ hội tỏ hết nỗi lòng, vẫn còn nhiều suy tư dằn vặt, bên ngoài một hướng mà trong tâm tư nhìn vào một hướng khác, vậy do đâu mà việc tu học của họ phải có hai mặt nổi, chìm? Có người nói với thầy “Chúng con ở đây bên ngoài phải theo GHPGVN nhưng trong lòng thì vẫn hướng đến GHTN. GĐPT cũng vậy, hình thức thì phải đăng ký theo phân ban nhưng nội dung thì vẫn trung thành với GĐPT truyền thống do anh Nguyên Tín Nguyễn Châu lãnh đạo”, họ biết như vậy là mất sĩ khí, nhưng nếu không như vậy thì đừng hòng mà nhúc nhích được, nên phải tùy duyên mà bất biến. Tội nghiệp, tu học mà phải dối lòng, vậy con nghĩ thế nào? Vì đâu nên nỗi? Hoàn cảnh đẩy đưa để con người luôn luôn tìm cách đối phó, tại sao không thật với nhau? Lãnh đạo phải đắc nhân tâm mới thu phục được quần chúng, làm cho họ tâm phục khẩu phục mới hay, mới quý, chỉ làm cho người ta sợ mà dạ dạ vâng vâng nhưng trong lòng thì căm ghét, khinh bỉ, nào có ích gì. Kinh nghiệm này tổ tiên chúng ta dạy “Dạ trước mặt nhưng… … sau lưng” thì chẳng hay chút nào!

Ở Buôn Ma Thuột (Daklak) cũng thế, một ngôi chùa khá đẹp ở trung tâm thành phố do Phật tử đứng ra thành lập trước 1975, sau đó, các bô lão về với hư không, chùa không ai quản lý, không ai quan tâm, người ta lấn chiếm đất chung quanh để làm nhà, không ai nói gì, đầu ngoài sân sau lần vô bếp, người ta làm nhà in trước sân, chẳng ai lên tiếng, nhà in che khuất ngôi chùa, thế là long lân qui phụng trên mái chùa chưa mọc cánh cũng rủ nhau bay mất, còn lại mái ngói đỏ âu khép nép sau cái nhà in mỗi ngày mỗi nở, kế hoạch tằm ăn dâu được tiến hành từng bước êm ả, thế là mất chùa. Thời nào, Phật giáo chúng ta cũng thua thiệt: Thời Pháp thì chính sách thực dân ồ ạt phá chùa giết Tăng công khai, chính quyền lép vế chịu thua, thời Diệm, Thiệu, Phật giáo bị đàn áp trắng trợn, chịu không nổi phải vùng lên tự vệ, bây giờ cũng có kẻ xấu mồm vu cho Phật giáo thiên tả, rước CS vào làm cho họ mất quyền lợi, vậy là họ oán, họ tức tìm cách trả thù Phật giáo, đau hơn là có những Phật tử non kém bị mua chuộc nên trở cờ phá bỉnh Thầy Tổ bằng nhiều hình thức, thầy nói cho con rõ để cảnh giác trong bước đi của mình, vì sau 75 Phật giáo chúng ta vẫn tiếp tục bị phá mà kế hoạch phá tinh vi hơn, do đã có nội trùng tiếp sức, con đừng tưởng chùa to Phật lớn là Phật giáo mạnh, đừng tưởng trường lớp nhiều, tăng ni đông là Phật giáo mạnh ! Hình thức là như thế, nhưng nội dung? Phật giáo cần chất hay lượng? Chùa to Phật lớn là quý nhưng để làm gì, nếu sinh hoạt trong đó thiếu “hồn” của Phật giáo? Trường lớp tăng ni đông là quý, nhưng học gì? Tu thế nào? Ai dạy? Dạy gì? Đào tạo người để phụng sự Phật, phụng sự quê hương! Hãy trải thảm ra mà nghinh, mà rước, mà lạy, nếu không phải như thế, mà ngược lại, thì, Niệm ơi, tưởng tưởng tương lai của Phật giáo, của dân tộc cũng đã thấy rùng mình, phải vậy không con? Vì thầy trò chúng ta cũng không tránh khỏi vì cái tội “Dự gian đồng” !

Trước đây, GĐPT Daklak rất dễ thương, nghèo mà có sĩ khí, đoàn kết, yêu thương nhau. Nhưng mấy năm gần đây, gió độc ở đâu thổi tới, phân rẽ 4, 5 đường, thổi bay ra các hướng, nhóm bay qua Pháp, nhóm bay ra Hà Nội, nhóm bay xuống Sàigòn, nhóm bay ra Huế, nhóm trụ lại Buôn Đôn. Thật quả đau lòng? Vì ai nên nỗi ! Ai đúng ai sai? Hiện tại đố ai trả lời được ! Lịch sử chưa qua trang, dù biết cũng cứ than câu “Bất khả tư nghì, bất khả”.

Ngày trước, con cái ra khỏi nhà là phải “đi thưa về trình”, bây giờ còn giữ nề nếp này quá ít. Học sinh đi ra đường gặp người lớn phải chào. Ngày nay, con nít gặp người lớn trố mắt ra nhìn, ba mẹ anh chị biểu chào chúng bất đắc dĩ và cảm thấy chào người lớn như một cực hình, có người phải lắc đầu ngao ngán “Thời này, nó thế, thôi đành thôi phải thế”. Khi thầy qua thăm Úc, thấy một cuộc phỏng vấn trên truyền hình các bậc làm cha mẹ, có người phát biểu “Tôi có về Việt Nam thấy ở Việt Nam, rồi về đây (Úc) thấy cũng không hơn gì, vì ngày trước con cái phải vâng lời cha mẹ, thời nay cha mẹ phải theo lời con cái”. Đúng, sai? À, thì ra thế ! Ở đâu cũng thế, nên cái câu “Đã thế nên đành thôi phải thế” được phổ biến rộng rãi, thầy thì… khác, biết rằng “một hạt đường đâu làm ngọt được đại dương”, đúng, nhưng nếu, thầy một hạt, con một hạt, bạn bè anh em chúng ta mỗi người mỗi hạt, triệu người triệu hạt, tỷ người tỷ hạt, thế hệ này tiếp nối thế hệ khác, đừng ai bỏ thêm muối mà nỗ lực bỏ thêm đường thì đại dương bớt mặn – Chắc con và mọi người cười mũi thầy là “không tưởng”. Đúng, không tưởng nhưng thầy có quyền nói lên cái không tưởng của thầy, phải không ?

Niệm ơi,

Đang viết thư cho con thì có người vào thăm, qua câu chuyện khách nói “Thầy coi có buồn cười không ?”, “Chuyện gì?”, thầy hỏi, họ nói “Buôn lậu hàng tấn thuốc lá ngoại ngay trước mũi hải quan và cơ quan chống buôn lậu, phóng viên ghi hình được, hỏi, họ trả lời “không kiểm soát được”. Thua. Bán xăng ăn bớt của dân mỗi ngày hàng triệu, mỗi tháng hàng tỷ, kiểm tra, bắt được, xử phạt hành chánh vài chục triệu thôi. Thua. Làm bánh Trung thu bằng bột đá đầu độc hàng ngàn người nghĩa là giết người từng loạt, bắt được, phạt vài triệu đồng, cảnh cáo. Thua”. Thầy cười, nói với khách “Thua là phải, có hàng trăm vụ nghiêm trọng gấp ngàn lần mà cũng bất lực do điều đáng nghiêm thì bất nghiêm, điều không đáng nghiêm lại nghiêm thì đó chính là đã rối lại càng thêm rối”. Nói điều này rất dễ bị hiểu lầm là thầy trò mình chỉ trích, lợi gì mà chỉ trích người ta, chỉ làm cho người ta ghét, ai dại gì, phải không con?

Trước đây, khi đi đường, cha mẹ thầy cô dạy gặp đám tang, đứng lại bên lề đường, xuống xe, cất nón nghiêm chỉnh chào linh hồn người quá cố, nay thì người ta cởi xe cúp xe rim lấn đường để đi, xe hơi bóp còi inh ỏi, người sống không nể, người chết chẳng coi ra gì, điều này cũng biểu hiện lối sống kém đạo đức, chưa nói là thiếu lễ độ vì không được giáo dục về tác phong đạo đức làm người.

Như con biết, thầy cũng là nhà giáo, có đôi chút hiểu biết nho nhỏ về cách đối nhân xử thế nên dễ bị dị ứng với những gì gọi là “phi giáo dục”. Điều đáng buồn và đáng lo là không những trong lối sống hằng ngày nhiều người thể hiện trình độ non kém ấy mà ngay trong lãnh vực văn hóa, sách vở, báo chí, truyền hình, thầy thấy cô xướng ngôn điều khiển chương trình thiếu nhi mà ăn mặc hở hang thiếu văn hóa, thì lũ nhỏ bắt chước, hỏi trách ai, đã thế, người ta cũng không từ dùng ngôn ngữ chữ nghĩa hạ cấp để đả kích nhau, mạt sát nhau khi không đồng quan điểm hoặc có chút xích mích, nếu là người có văn hóa trong một xã hội văn minh thì phải dùng ngôn ngữ nhẹ nhàng với nhau dù là kẻ thù, thế mà ! Thôi, người thế gian có cơ tâm với nhau thì kệ họ, tuy có khó nghe, nhưng trong nhà huynh đệ mà cũng chẳng từ sử dụng ngôn ngữ hàng tôm hàng cá thì thật khó chịu, phải không con? Con có đọc những bài trên mạng thì biết, thầy không có máy, không biết sử dụng vi tính, âu đó cũng là điều may, chỉ nghe lóm, đọc lóm vài bài đã thấy đau đầu rồi.

À, mà Niệm ơi, nếu bận tâm và thấy đau đầu là mình dại, người ta muốn phá Phật giáo thì họ sử dụng chiêu thức “Biên soạn tài liệu giả, thông tin giả, hình ảnh giả, nhằm ly gián, bôi nhọ Phật giáo”, dựng chùa giả, tu sĩ giả, in kinh sách giả, thuyết pháp giả cũng đã xảy ra thì ở đời này có gì phải bận tâm. Suy cho cùng, Phật dạy “Vạn pháp giai không, trần gian là huyễn mộng”, thì giả và thật nó có liên quan gì cái “chơn như bất biến”. Thầy muốn nói với con là “khi vui tức ẩn chứa cái buồn, nói sai tức đã nêu cái đúng, không có xấu thì cái tốt đâu cần, ẩn ác dương thiện thì ai chẳng muốn”, nhưng không phải vì vậy mà để nó chống chọi nhau mà chỉ nên cùng nhau, cá nhân trong cọng đồng, cọng đồng có bởi cá nhân, đừng nghĩ đến điều ác, đừng làm điều sai thì tự nhiên điều thiện, điều đúng sẽ xuất hiện do dòng tâm thức chí thiết của cá nhân và cọng đồng sinh khởi.

Vậy nên, những từ, những ý, những thư thầy viết cho con, hãy xem như bản nhạc mà âm thanh của nó là tiếng tơ lòng diễn tả cảm xúc biến thái của tâm thức để nhắc nhau nghĩ cho đúng, làm cho tốt, nói cho phải để ba nghiệp được thanh tịnh, tạo phước quả mà xa lìa nghiệp chướng. Chỉ có vậy và cũng chỉ như vậy mà thôi. Nghe con.